เรื่องราวของเก๋ากี้

นักพรตเต๋า หวางหยวนเจิน (王元真) มีลูกศิษย์ชื่อ จูหรูจื่อ (朱孺子) วันหนึ่งขณะล้างผักริมลำธาร จูหรูจื่อเห็นสุนัขน้อย 2 ตัววิ่งเล่นกันแล้วหายเข้าไปในพุ่มไม้ จึงนำเรื่องไปเล่าให้อาจารย์ฟัง อาจารย์ว่า "ไม่ใช่เรื่องธรรมดา พรุ่งนี้เราไปดูด้วยกัน"

วันรุ่งขึ้นทั้งสองพบสุนัขคู่เดิมอีกครั้ง เมื่อไล่ตามไปถึงพุ่มไม้ สุนัขก็อันตรธานหายไป ทั้งคู่จึงขุดลงไปตรงนั้น พบรากไม้ 2 ราก รูปร่างคล้ายสุนัขน้อยที่หายไป อาจารย์ให้ลูกศิษย์นำรากเก๋ากี้ไปต้มกิน หลังจากนั้นจูหรูจื่อก็บรรลุเป็นเซียนเช่นเดียวกับอาจารย์

มีเรื่องเล่าว่า ชายผู้หนึ่งเดินทางไปรับตำแหน่งทูตที่เหอซี พบหญิงสาวหน้าตาราวอายุ 15–16 ปี กำลังเฆี่ยนตีชายชรา เมื่อถามจึงรู้ว่าชายชรานั้นคือ "เหลน" ของนาง — นางมีอายุถึง 372 ปี ที่ต้องตีเพราะเหลนมียาดีแต่ไม่ยอมกิน ปล่อยให้ร่างกายแก่ชราจนเดินไม่ได้ ยาที่ว่าคือยาเพียงชนิดเดียวแต่มีถึง 5 ชื่อ ตามฤดูกาล:

ภายหลังปรมาจารย์แพทย์จีนได้เพิ่มตัวยาอื่นเข้าไปเพื่อเสริมประสิทธิภาพ และให้สมญาตำรับนี้ว่า "ยาตำรับเทพยดาหญิงทุบตีคนชรา"

Q1. เก๋ากี้คืออะไร?

เก๋ากี้ (เก่าฉี่ 枸杞) คือสมุนไพรจีนที่เป็นทั้งยา อาหาร และส่วนประกอบอาหารสุขภาพ มีประวัติการใช้ยาวนานอย่างน้อยสามพันปี ถึงขั้นมีบทกวีใน "ซือจิง" 诗经 เขียนถึงการเก็บเกี่ยวเก๋ากี้มาเป็นอาหาร คัมภีร์ "เสินหนงเปิ่นเฉ่าจิง" 神农本草经 จัดเก๋ากี้เป็นยาและอาหารเกรดสูง เพราะกินได้นานโดยไม่มีพิษ

Q2. เก๋ากี้มีสรรพคุณอะไรบ้าง?

ตามบันทึกแพทย์แผนจีน เก๋ากี้มีสรรพคุณหลัก 6 ประการ คือ ทำให้อายุยืนยาว เสริมสมรรถภาพทางเพศ บำรุงสายตาทำให้ตาสว่าง ปกป้องรักษาตับ เสริมสารจิงและสารน้ำในร่างกาย และรักษาอาการคอแห้งซึ่งเป็นอาการเริ่มต้นของเบาหวาน สรุปในหนึ่งบรรทัดคือ "บำรุงตับ เสริมไต สร้างเสริมสารน้ำแก้กระหาย" (养肝益肾生津液)

Q3. กินเก๋ากี้วันละเท่าไหร่ และต้องกินนานแค่ไหนถึงเห็นผล?

ปริมาณที่เหมาะสมคือวันละ 15–30 กรัม วิธีง่ายที่สุดคือเคี้ยวรับประทานทุกคืนอย่างต่อเนื่อง และควรกินติดต่อกันอย่างน้อย 3 เดือน หากกินระยะเวลาสั้นเกินไปจะไม่เห็นผล ถ้ารับประทานในรูปแบบอาหาร เช่น ใส่แกงจืดวันละ 30 กรัม ก็นับว่าใช้ได้เช่นกัน

Q4. ทำไมบางคนกินเก๋ากี้แล้วไม่ได้ผล?

สาเหตุหลักตามบทความคือ ใช้เก๋ากี้ที่เก็บไว้นานจนคุณภาพเสื่อม เลือกของถูกคุณภาพต่ำ กินปริมาณน้อยกว่า 15–30 กรัมต่อวัน กินไม่ต่อเนื่องถึง 3 เดือน หรือกินพร้อมน้ำชาซึ่งจะลดสรรพคุณของยา นอกจากนี้ผู้ที่มีภาวะหยางพร่อง ขี้หนาว ไม่ควรใช้เก๋ากี้เดี่ยว ๆ ต้องประกอบยาตัวอื่นช่วยด้วย

Q5. เก๋ากี้ช่วยบำรุงสายตาจริงไหม?

เก๋ากี้มีอีกชื่อว่า "ผลสมุนไพรทำให้ตาสว่าง" (明目子) ผลการวิจัยพบว่าการกินทุกวันในปริมาณน้อยช่วยป้องกันความเสื่อมของจุดสีเหลือง (macula) หลังจอประสาทตา ซึ่งเป็นสาเหตุสายตาพร่ามัวในผู้สูงอายุ 60 ปีขึ้นไป และยังส่งผลดีต่อโรคตาอื่น ๆ เช่น เลือดออกในตา เบาหวานขึ้นตา ต้อกระจก สายตาอ่อนล้า และตาแห้ง

Q6. เก๋ากี้กินต่อเนื่องนาน ๆ ปลอดภัยไหม ใครควรระวัง?

เก๋ากี้จัดเป็นสมุนไพรฤทธิ์กลาง ไม่มีพิษ คัมภีร์โบราณจึงจัดเป็นอาหาร-ยาชั้นสูงที่รับประทานต่อเนื่องได้นาน ข้อควรระวังคือผู้ที่มีภาวะหยางพร่อง ขี้หนาว ต้องประกอบยาตัวอื่นร่วมด้วย และไม่ควรกินพร้อมน้ำชา หากมีโรคประจำตัวควรปรึกษาแพทย์ก่อนใช้ต่อเนื่อง

Q7. ทำไมชื่อเก๋ากี้จึงเกี่ยวข้องกับสุนัข?

เดิมสมุนไพรนี้มีชื่อตัวเดียวคือ จวี่ (杞) ส่วนคำว่า เก่า (枸) มาจากคำว่า 狗 ที่แปลว่าสุนัข ตามตำนานนักพรตเต๋าหวางหยวนเจินกับศิษย์จูหรูจื่อ ที่ตามสุนัขน้อย 2 ตัวไปแล้วขุดพบรากไม้รูปร่างคล้ายสุนัข เมื่อต้มกินแล้วบรรลุเป็นเซียน คัมภีร์เปิ่นเฉ่ากังมู่จึงบันทึกว่าเปลี่ยนอักขระแต่คงเสียงคำว่าสุนัขไว้ในชื่อ